Nieuws
Een boeiend verhaal op de Schelde – World AtoN Day
Gepubliceerd op 01 juli 2026 door
Bij Vloot en bij Scheepvaartbegeleiding staat 1 juli toch wel omcirkeld op de kalender. Het is AtoN Dag. World Day of Marine Aids to Navigation. Wereldwijd wordt er dan aandacht gevraagd voor alle hulpmiddelen die scheepvaart veilig en vlot laten verlopen. Denk aan boeien, bakens, lichten, vuurtorens, radarbakens en digitale navigatiesystemen.
De vuurtorens van MDK halen wel eens het nieuws, ze zijn heel zichtbaar voor al wie aan de kust woont of werkt. Maar wie let er eigenlijk op de boeien? En wie bij MDK onderhoudt deze drijvende wegwijzers? Hoe belangrijk zijn ze nog in digitale tijden?
We gaan ’s ochtends in Antwerpen aan boord van de Zeeschelde, één van de twee vaartuigen van Vloot die we inzetten als ‘boeienlegger’. Het zusterschip is de Zeetijger die vanuit Oostende opereert. Beide vaartuigen zijn echte drijvende werkpaarden, compleet met een hijskraan en kunnen ingezet worden bij bluswerken of bevoorrading van brandstof.
Het gebied waar Vloot vaarwegen afbakent op de Noordzee is 3.600 km² groot, groter dan de provincie West-Vlaanderen. Op de Schelde, gaat het om 52 km vol markeringen van de Nederlandse grens tot stroomopwaarts in Temse. Plus nog eens het Kanaal Gent-Terneuzen en een deel van de Rupel. Boeien wijzen schepen de weg, markeren vaargeulen, waarschuwen voor ondieptes of gevaren en helpen kapiteins om ook bij slecht zicht, druk verkeer of moeilijke weersomstandigheden veilig te navigeren. En ze zijn een referentiepunt. Om bijvoorbeeld via de radio aan boord je locatie weer te geven.
Ruben Vanhamel, projectingenieur technische dienst Vloot: “Voor de kust moeten we zo’n 150 boeien onderhouden, op de Schelde zijn het er ongeveer 100. Die boeien zijn echt wel onmisbaar, ook in tijden van digitalisering en satellieten. Vergelijk ze gewoon met wegmarkeringen op een autosnelweg.”
Vandaag vaart de Zeeschelde uit om boei 105 te inspecteren en indien nodig een onderhoud te geven. Boei 105 ligt midden in de Schelde, ter hoogte van Melsele, tussen de stad en de toegang tot de grote dokken en sluizen.
Stijn Laurent, schipper Zeeschelde: “Zo’n groot onderhoud betekent dat we de boei uit het water halen. Alle wier en afval dat er onder water aankleeft, spuiten we dan af met een hogedrukreiniger. We controleren de lampen, de kettingen en ook de ballaststeen. Zo’n controle gebeurt normaal om de 45 weken.”
Eenmaal op de positie van boei 105 gaat het snel. De grote kraan op het dek takelt de boei uit het water. Een veiligheidsklem wordt losgemaakt en het gevaarte krijgt op het dek een fikse douche. Daarna wordt de ketting naar bovengehaald en ook de ballaststeen die al gauw drie ton weegt, het gewicht van twee middelgrote wagens. De Zeeschelde blijft er onbewogen bij.
Ruben Vanhamel: "Werken aan boeien op de Schelde kan je niet echt vergelijken met het onderhoud op de Noordzee. Hier is er meer verkeer, terwijl je op zee toch veel meer rekening moeten houden met golven en deining. De meeste boeien op de Schelde zijn trouwens van kunststof, die op de Noordzee zijn van staal. Die zijn dus zwaarder. Om de vier jaar moeten die even op het droge worden gehaald om een nieuwe laag speciale verf te krijgen”.
Snel wordt aan boord van de Zeeschelde wel heel duidelijk waarom het onderhoud van boei 105 echt wel nodig is. Een metalen bout van 25 mm is gewoon voor de helft weg gesleten (zie foto onderaan dit artikel). Door wrijving, stromend Scheldewater, schurend zand. De bout is drie jaar oud, nog eens drie jaar verder zou hij gewoon afknakken. Het lot dat ook de dikke kettingen die de boeien op hun plaats houden, uiteindelijk wacht als ook zij niet geïnspecteerd worden. Breekt één schakel van de ketting los, dan slaat de boei op drift.
Zo’n World AtoN dag mag dan bij velen maar een vermelding op de agenda zijn, het is wel een dag die de internationale samenwerking rond navigatiemiddelen extra in de verf zet. En de regels die worden uitgewerkt door IALA, de internationale organisatie die richtlijnen en aanbevelingen uitwerkt voor navigatiehulpmiddelen op zee en op vaarwegen.
Ruben Vanhamel: “Goed dat ze regels opleggen en aanbevelingen doen. En vanuit IALA krijg je veel info over nieuwe types van boeien, nieuwe manieren van verankeren. Zeker voor een klein land als België is het heel interessant om over de grenzen te kijken.”
Een uur lang wordt er aan boei 105 gewerkt, midden op de Schelde. Gelukkig geen al te druk bevaren stuk. Bij boeien die noordelijker liggen bij de toegang tot de sluizen en dokken, moeten afspraken gemaakt worden met Scheepvaartbegeleiding. Schepen krijgen dan te horen dat er gewerkt wordt op de stroom. Eigenlijk het maritiem equivalent van wegenwerken. Maar dan zonder de files die we allemaal kennen.